Silent Warriors of tribal India

Silent warriors of tribal India

Thousands of tribal women workers across India work to bring education, livelihood and health and make a difference to their own communities, reaching 50,000 villages with 35,000 micro projects

A tribal welfare department official goes on tour to the Bastar region in Chattisgarh.

At the end of the day, as his jeep loses its way in the twilight in the jungle, a tribal woman who is travelling with him, jumps out and tells the driver to switch off the headlights and follow her.

She starts running along the kutcha pathways in the dark and the jeep follows her faint, racing figure until they are back to the road. For five whole kilometres!

This magic guide in the jungle is a member of the Vanavasi Kalyan Ashram and a worker, who runs an education project in the villages of Bastar. And she is as deft in managing large-scale projects as she is leading the way out of dark, dense forests.

She is one of the thousands of workers who are part of a mammoth development exercise across India, focusing on the tribal populations in various states, from Punjab to Arunachal Pradesh, from Bihar to Kerala. For the last 67 years.

This week a hundred such tribal women leaders from across India met in Hyderabad for a national workshop and to share their stories.

On their work in education and livelihood training, self-help groups and viable agriculture, water conservation, prevention of trafficking of young tribal girls. On conflict resolution and rehabilitation. On hostels and health. And on tribal sports and revival of traditional arts and crafts.

“Thirty years ago, I had studied in a Kalyan Ashram hostel and I still remember how our villagers used to run away when they saw a stranger.

We were illiterate, had no potable drinking water, suffered from illnesses and had no access to any of the Government schemes. All that changed now,” says Kimudu Acchamma, in charge of the Paderu centre in Visakhapatnam district.

With more than 200 hostels that offer shelter, schooling, health and sports training, Kalyan Ashrams boast of many successful former students in all fields including sports with sportspersons such as Limba Ram and Kavita Raut among notables.

Apart from livelihood training and self-help groups of women, the VKS also takes active part in resource protection and support to farmer and fishermen communities.

“In Purulia district of West Bengal, water is so scarce that it was difficult to have even one crop in a year. But we revived the tanks and helped each farmer dig a small tank in his land so that groundwater was charged, and they could grow fish there.

And the farmers could actually go for two crops,” explains Malati Soren from Purulia. “The tribal belt there was very backward. In fact, there was a village, which had just one boy who could read and write and he was in a hostel in the town.

The entire village waited for him to come home for holidays so that he could sit and read all their letters from many months,” recalls Beenapani Das, also from West Bengal.

Conflict resolution has been one of the main areas of thrust of the Kalyan groups. “In Assam, in Bastar, Manipur and Arunachal, whenever there was a clash between two tribes, both sides were losers.

We approached both the tribes and brokered. On many occasions, police called women members from our groups to come and cajole the warring tribes,” says Madhavi Joshi, country head of the VKA women’s groups.

The peace efforts also worked in the Bastar region of Chattisgarh and Gadchiroli in Maharashtra where left extremism became an impediment to the development of scheduled tribes.

“In Gadchiroli, there were fierce encounters between Maoists and the security forces and tribes got caught in crossfire. We were the only one who were allowed to get in the middle, go to the remote areas and speak to the villagers,” smiles Jasunda Darro who works in Gadchiroli villages.

“Bastar had a mere 2% literacy among women. Tribal people, especially young people and women faced so much pressure from the extremist groups and they equally suffered due to lack of access to facilities in their own habitations,” adds Madhavi Joshi.

Apart from night schools, free coaching classes, reading rooms, VKA also runs Ekal Pathshalas, single-teacher schools that have young girls from the community, teaching primary school kids and dropouts, often depending on song and story to convey lessons to toddlers. Ekal school teachers sometimes walk kilometers to reach the schools assigned to them.

Terrain is one of the most challenging factors of their work, but workers, such as Omem Bayor of Arunachal Pradesh climb up mountains to reach tribal villages near Tibet, China borders to reach the last tribal woman.

Prevention of trafficking of young girls has been seen as a crucial intervention in some states such as the North east and West Bengal where the kids are sent off across the borders and are never seen again, the women SHGs have focused on bringing girl children to schools, preventing child marriages.

Elsewhere in the bustling metro of Kolkata, Usha Agarwal builds bridges between urban denizens and the tribal areas, organizing Vana Yatras and offering marketing avenues for the tribal crafts.

The venue for the Vanavasi Kalyan Ashram national meet echoes with songs, in Santhali and Gond, in Marathi and Bengali, sung by women, each of whom is a driving force in her own community.

“It is our effort to preserve our music and dance and we interact with old people and document legends, stories, songs and poems and teach them,” says Donshinlu Golmei from Manipur. “We have discovered many lost gems and many tribal festivals,” adds Nayana Gamit from Gujarat.

The work that these women do is mostly voluntary, except for a few full-time workers who are often products of the hostels themselves.

And unknown to the rest of the world, their energy courses through the veins of tribal India, revitalizing whole communities, bridging development gaps and ensuring their holistic development.



Swarajya, Swadharma and Swadeshi – The Key Issues of 1857 War of Independence –

May 10th, 1857 War of Independence began in Meeruth.

This war was fought all over the country on the issues of Swarajya, Swadharma, Swadeshi and Goraksha. Kamal (lotus)—the symbol of Hindu Dharma—and roti (bread)—the symbol of the basic needs of common man—were used as war symbols and people participated in large numbers from urban, rural, forest and hill areas. Precisely for this reason, the then British government had perpetrated heinous atrocities on common people along with freedom fighters.

The British derided this war as an ordinary and localised ‘Sepoy mutiny’ and an attempt to protect kingdoms and feudal states, so that the ordinary masses would not get any inspiration from it. Unfortunately, a section of our countrymen joined this chorus and started describing it as merely a ‘Sepoy mutiny’. Even our history textbooks too present it in the same manner. In spite of all this, the scintillating image of this war as a glorious War of Independence remained intact in the hearts of the people.

Swatantryaveer Savarkar authored a well-researched treatise on this War of Independence and threw light on its popular and countrywide character and its impact on the freedom struggle that followed. It played a very important role during the Independence Movement despite the British imposing a ban even before its publication. The post-1857 history is a standing testimony to the fact that on one hand the revolutionaries and other freedom fighters drew inspiration from the narratives of sacrifices and valour of this great war until the time of Independence, while on the other hand, it provided a major source of inspiration in the struggle for the liberation of Goa and Puducherry (Pondicherry) after Independence.

Some people interpret this war as a symbol of Hindu-Muslim unity. While there is nothing objectionable about it, it cannot be kept in the category of the efforts for Hindu-Muslim unity based on mindless appeasement that took place in the latter part of our freedom struggle. It should be kept in mind that all these efforts had culminated in the tragic Partition of our country in 1947. The participation of the Muslims in the 1857 war was based on positive grounds rather than on religion-based separatist mindset. Honouring the Hindu sentiments, the then Muslim leadership agreed on matters like ban on cow-slaughter, death penalty to the slaughterers of cows, handing over the Ramjanmabhoomi in Ayodhya to Hindus etc. This dimension of Hindu-Muslim co-operation of 1857 should always be kept in mind.

Sacred memories of the freedom struggle and its martyrs are ever-inspiring.

  • From RSS ABPS 2007 


Related articles

1857 War – British Holocaust 


संत परम्परा में समरसता के वाहक श्री रामानुजाचार्य जी


जीवन परिचय

  • तमिलनाडु के श्री पेरुम्बदूर कस्बे में विक्रम संवत 1074 को रामानुजाचार्य का जन्म हुआ।पिता जी केशवाचार्य व माता जी का नाम कान्तिमती थी। बचपन से ही रामानुजाचार्य की बुद्धि अत्यंत विलक्षण थी। 15 वर्ष की अवस्था में ही उन्होंने सभी शास्त्रों का गहन अध्ययन कर लिया था।
  • 16 वर्ष की आयु में इनका विवाह रक्षम्बाके साथ हुआ। 23 वर्ष की आयु में गृहस्थ आश्रम त्यागकर श्रीरंगम के यदिराज संन्यासी से संन्यास की दीक्षा ली।
  • श्री रामानुजाचार्य अपने काल के अत्यंत विद्वान, साहसी तथा सामाजिक दृष्टिकोण से उदार धार्मिक पथ प्रदर्शक थे।प्रख्यात लेखक हूपर ने भक्ति की चर्चा करते हुए कहा कि श्री रामानुजाचार्य के पूर्व आलवारों ने भक्ति की सुंदर भूमि तैयार की थी, जिस पर रामानुज ने भक्ति का प्रसार किया।

श्री रामानुजाचार्य और सामाजिक समरसता

  • श्री रामानुजाचार्य ने हिन्दू समाज के पिछड़े वर्ग की पीड़ा और उपेक्षा को ह्रदयसे अनुभव किया। उस समय की प्रचलित सामाजिक एवं धार्मिक अनुष्ठान पद्धतियों में यथा संभव सुधार तथा नयी अनुष्ठान पद्धतियों की सृष्टि उन सभी लोगों के लिए की जीने लिए उस काल में जरुरी थी
  • ब्राह्मण से लेकर चांडाल तक सभी जात-वर्गों के लिए सर्वोच्च आध्यत्मिक उपासना के द्वार, लोगों की आलोचना के बावजूद उन्होंने खोल दिए।इस कार्य के लिए उनको स्थान-स्थान पर भारी विरोध का सामना करना पड़ा, किन्तु न व डरे, न झिझके और न ही रुके
  • श्री रामानुजाचार्य, सामाजिक दृष्टि से वर्णव्यवस्था के अन्दर किसी भी प्रकार के भेदभाव को स्वीकार नहीं करते थे।उनके अनेक शिष्य निम्न कहि जाने वाली जातियों से थे। भगवान की रथयात्रा के अवसर पर तथाकथित निम्न जातियोँ वाले ही रथ पहले खींचते थे। वही परम्परा आज भी चली आ रही है।
  • उन्होंने वैष्णव धर्म के प्रचार के लिए पूरे देश का भ्रमण किया
  • उन्होंने शुद्र गुरुओं का शिष्यत्व स्वीकार किया तथा चांडाल के हाथ से भोजन करने में भी श्री रामानुजाचार्य ने कभी संकोच नही किया
  • श्री रामानुजाचार्य वृद्धावस्थामें स्नान करने को जाते समय दो ब्राह्मण के कन्धों पर हाथ रखकर जाते थे और जब स्नान कर वापस आते थे तब दो चर्मकारों के कन्धों का सहारा लेकर आते थे| लोगों ने जब इस पर आपत्ति की तो उन्होंने कहा – अरे ! मन की कलुषता को समाप्त करो’ उनका मानना था कि:


 न जाति: कारणं लोके गुणा: कल्याणहेतव :

अर्थात जाति नहीं, वरन गुण ही कल्याण का कारण है |

  • श्री रामानुजाचार्य ने श्री रंगपट्टम के उत्तर में मेलुकोट (दक्षिण बद्रिकाश्रम) नामक स्थान तिरूनारायण पेरूमाल वैष्णव मंदिर के द्वार पंचमों (शूद्रों से भी दूर कहे जाने वाले लोगों)के लिए खोल दिए थे। वे कहते हैं की क्षुद्र, निराश्रय मानव भी अपनी भक्ति, समर्पण तथा ज्ञान के सहारे ईश्वर को प्राप्त कर लेता है।
  • इस व्यापक भावना ने सामाजिक सद्भाव तथा सहिष्णुताको जन्म दिया और वर्ण, जाति के भेदभाव से दूर आदर्श समाज व्यवस्था निर्माण करने का प्रयास किए

श्री रामानुजाचार्य एवं एकता और अखंडता

  • उन्होंनेरामेश्वरम से लेकर बद्रीनाथ तक कि यात्रा की। आलवार भक्तों के तीर्थस्थानों की यात्रा व उत्तर भारत की यात्रा में काशी, अयोध्या, बद्रीनाथ, कश्मीर, जगन्नाथपुरी, द्वारिका आदि तीर्थस्थलों पर अपने आध्यात्मिक तथा सामाजिक विचारों को लेकर गए।
  • श्री रामानुजाचार्य ने लोकजागरण का आधार भक्ति को ही मान्य किया और भक्ति के प्रचार-प्रसार के लिए व्यापक प्रयास किया।ज्ञान और भक्ति की गंगा बहाते हुए हिन्दू संस्कृति का पुनरूत्थान तथा सामाजिक जागरण का महान कार्य किया

श्रीरामानुजाचार्य द्वारा रचित ग्रन्थ, भाष्य

  • मूल ग्रन्थ :ब्रह्मसूत्र पर भाष्य ‘श्रीभाष्य’ एवं ‘वेदार्थ संग्रह’।
  • गुरु की इच्छानुसार रामानुज ने उनसे तीन काम करने का संकल्प लिया था- ब्रह्मसूत्र, विष्णु सहस्रनाम और दिव्य प्रबंधनम की टीका लिखना।अपने शिष्य ‘कुरंत्तालवार’ को लेकर वे श्री नगर गए तथा वापस श्री रंगम आकर श्रीभाष्य लिखने लगे।
  • उन्होंने वेदांत दीप, वेदांत सार, वेदार्थ संग्रह, गीता भाष्य, नित्य ग्रन्थ तथा गद्य त्रयम (शरणागति गद्य, श्री रंगम गद्य, श्री बैकुंठ गद्य) की रचना की।
  • विशिष्टाद्वैत दर्शन: रामनुजाचार्य के दर्शन में सत्ता या परमसत् के सम्बन्ध में तीन स्तर माने गए हैं- ब्रह्म अर्थात ईश्वर, चित् अर्थात आत्म, तथा अचित अर्थात प्रकृति।
  • रामानुजजी के समय में वेद शास्त्र तथा अन्य धार्मिक ग्रन्थों का अध्ययन तथा अध्यापन सभी जाति-वर्णों के लोगों के लिए सुलभ हो गया था।
  • सामाजिक जागरण का महान कार्य करते हुए रामानुजाचार्य 120 वर्ष की आयु में ब्रह्मलीन हुए



జగద్గురు శ్రీ ఆదిశంకారాచార్య


శంకరం శంకరాచార్యo

కేశవం బాదరాయణo

నమామి భగవత్పాదం

శంకరం లోక శంకరం

శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యుల వారు అద్వైత వేదాంతానికి ఆద్యులు. ఆయనను శ్రీ శంకర భగవత్పాదులు అని కూడా పిలుస్తారు. వారు సుమారుగా 2500 పూర్వం కేరళలోని కొచ్చి నగర సమీపంలోని కాలడిలో జన్మించారు. అయితే శృంగేరి మొదలైన మఠాల ఆధారాల ప్రకారం ఆయన 5-6 శతాబ్దంలో జీవించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. 8వ శతాబ్ద కాలంలో 72కు పైగా వివిధ హిందూ మతశాఖలు విజృంభించి గందరగోళం సృష్టించాయి. సుభిక్షంగా ఉన్న భారతదేశాన్ని కొల్లగొట్టడానికి విదేశీయుల దాడులు ప్రారంభమైనాయి, విదేశీ మతాలు భారత దేశoలోకి చొచ్చుకు వస్తున్నాయి. ఈ కల్లోలానికి దుఃఖించి భూమాత మొరపెట్టుకుంటే, ఆ పరబ్రహ్మతత్త్వం, భారతాన్ని ఒక్కత్రాటి మీదకి తేవడానికి, ఆది శoకరులను భూలోకానికి పంపాడని పురాణాలు చెప్తున్నాయి.



అతి పిన్నవయసులోనే ఆది శంకరులు, వేదాలు, షట్సాస్త్రాలు, షడంగాలు, సమస్త విద్యలు ఔపాసన పట్టిన మహామేధావి. మానవజాతిని సమైక్యంగా ఒక మహాతత్వానికి ఒడంబడి ఉండేటట్లు ఏవిధంగా చేయాలో అతనికి తెలుసు.

శంకరుల తండ్రి శివగురు, తల్లి ఆర్యాంబ. ఎనిమిదేళ్ళ వయసులోనే తల్లిని ఒప్పించి, సన్యాసాశ్రమ స్వీకారానికి బయలుదేరాడు. గోవింద భగవత్పాదులవారు, తమ గురువు చెప్పిన గుర్తుల ప్రకారం అతనే శివస్వరూపుడైన ఆదిశంకరులని గ్రహించి తమ శిష్యుడిగా చేసుకున్నారు.


గోవింద భగవత్పాదుల గురుత్వంలో శంకరాచార్యులు భగవద్గీతకు, 10 ముఖ్యమైన ఉపనిషత్తులకు ( బృహదారణ్యక, ఛoదోగ్య, ఐతరేయ, తైత్తిరీయ, కెనా, ఈశా, కఠ, ముండక, ప్రశ్న, మాండూక్య), బ్రహ్మ సూత్రములకు- మహా భాష్యములు రచించారు. వేదవ్యాసుని యోగసుత్రములకు, ఆపస్థంభ ధర్మసూత్రములకు వివరణలు రచించారు.   వీటన్నిoటినీ, ముఖ్యంగా బ్రహ్మసూత్రాలను క్రోడీకరించి `అద్వైత సిద్ధాంతాన్ని’ బోధించారు. భగవద్గీతకు వ్రాసిన భాష్యం అత్యద్భుతం. వ్యాస మహర్షి స్వయంగా శంకరుల వద్దకు ఆయనను పరీక్షిoచడానికి వచ్చి భాష్యాలు విని ముగ్దులయారని ప్రతీతి. ఇంకొక ముఖ్య వేదాంత గ్రంథం `ఉపదేశ సహస్రి’.

ఆది శంకరులు రచించిన ఎన్నో స్తోత్రములలో `భజగోవింద స్తోత్రం, దక్షిణామూర్తి  స్తోత్రం, శివానందలహరి స్తోత్రం, సౌందర్యలహరి స్తోత్రం, భవానీ స్తోత్రం, కనకధారా స్తోత్రం, విష్ణు సత్పది, కృష్ణాష్టక స్తోత్రం, ఆత్మ బోధ, తత్త్వ బోధ, నిర్వాణ శతకం’  మొదలైనవి ముఖ్యమైనవి. వందల సంవత్సారాలు గడిచినా భక్తులు ఈనాటికీ ఈ స్తోత్రాల పఠనం చేసుకుంటూనే ఉంటారు.


అద్వైతం అంటే అన్ని హిందూ శాఖలకి ఆది మూలం. ఒక వృక్షం ఉందంటే, భూమిలో ప్రముఖమైన వేరు, దానికి శాఖలైన చిన్న వేర్లు ఉంటాయి; అట్లాగే భూమి పైన పెద్ద మొదలు, దాని శాఖలు కొమ్మలు రెమ్మలుగా విస్తరించి ఉంటాయి. ఊడల మర్రిచెట్టు కొమ్మలనుంచి ఊడలు నేలలోపలకు విస్తరించి వేర్లుగా మారినట్లు, హిందూ మతం కూడా కొమ్మలనుంచి వేళ్ళూనినట్లు శాఖోపశాఖలుగా విస్తరించింది. ఎన్ని రూపాలున్నప్పటికీ, పరబ్రహ్మ స్వరూపం ఒక్కటే, అదే అద్వైత తత్త్వం. వర్షానికి వరుణుదు, వాయువు, అగ్ని, సూర్యచంద్రులు అందరూ వారి కర్తవ్యం నిర్వర్తిస్తున్నా, పంచభూతాలకి అధిపతి ఆ మహాశివుడే, అదే అద్వైతం, ద్వైత దృష్టి పరమేష్టికి లేదు.

శైవం, వైష్ణవం, శాక్తేయ తత్వాలన్నిటి గురించి ఆయన రచనలు చేసి అద్వైత వేదాంతాన్ని ఆవిష్కరించారు.  శాఖా భేదాలు పరిష్కరిస్తూ `స్మార్త’ సంప్రదాయానుసారం పంచాయతన’ పూజా విధానాన్ని నెలకొల్పి, గణపతి, సూర్య, విష్ణు, శివ, దేవీ మూర్తులను కొలుస్తూ, సకల దేవతలు ఒకే పరబ్రహ్మ స్వరూపమని విపులీకరించారు.

ఆ పిన్న వయసులోనే శిష్యులతో ఆసేతు హిమాచలం మూడు సార్లు కాలి నడకన ప్రయాణించారు. ప్రతి ముఖ్య స్థలంలో, అక్కడి హిందూ శాఖల అధిపతులతో చర్చించి అద్వైతాన్ని ప్రతిపాదించారు. గాణాపత్యులను,శైవులను, వైష్ణవులను, శాక్తేయులను, కాపాలికాది మతాచార్యులను అందరినీ ఒకే భగవంతుని నమ్మేటట్లు చేసి, వాదించి మెప్పించి అద్వైత తత్వాన్ని వ్యాప్తి చేసి, హిoదువులందరినీ ఐకమత్యంతో మెలిగేటట్లు చేసారు.  ఎందరో పండితులతో, ఇతర పీఠాలు, మఠాలతో వాదోపవాదాలు జరిపి  అద్వైత విజయకేతనం ఎగురవేశారు. వారిలో సాక్షాత్ బ్రాహ్మ, సరస్వతీ స్వరూపులైన మండన మిశ్రుడు, ఉభయభారతి ప్రముఖులు. ఆ వేదాంత తర్కానికి ఉభాయభారతి న్యాయనిర్ణేతగా ఉండాలని శంకరులే కోరారు. ఆ వాదనలో మండన మిశ్రులను ఓడించి, తన మొదటి మఠమైన శృంగేరి మఠానికి సురేశ్వరాచార్యులనే సన్యాస నామంతో ఆయనను మఠాదిపతులను చేసారు.

మఠాల స్థాపన


శృంగేరి శారదా పీఠం

ఒక్కొక్క వేదానికి ఒక్కొక్క మఠం చొప్పున భారతదేశానికి నాలుగు దిక్కులా నాలుగు మఠాలు నిర్మించి, తమ నలుగురు ముఖ్య శిష్యులను వాటికి పీఠాధిపతులుగా నియమించారు. ఋగ్వేదానికి తూర్పున పూరి క్షేత్రంలోని గోవర్ధన మఠానికి (`ప్రజ్ఞానo బ్రాహ్మ’ మహావాక్యం) శ్రీ పద్మపాదుల వారిని; యజుర్వేదానికి దాక్షిణాన శృంగేరి క్షేత్రంలోని శారదా పీఠానికి (`అహం బ్రహ్మాస్మి’ మహావాక్యం) శ్రీ సురేశ్వరాచార్యుడిని; సామవేదానికి పశ్చిమాన ద్వారకా క్షేత్ర పీఠానికి (`తత్త్వమసి’ మహావాక్యం) శ్రీ హస్తమలకాచార్యుడిని;  అధర్వ వేదానికి ఉత్తరాన బదరీనాథ క్షేత్రంలోని జ్యోతిర్మఠానికి (`అయమాత్మా బ్రహ్మ’ మహావాక్యం) శ్రీ తోటకాచార్యులను నియుక్తులను చేసారు. ఈ విధంగా మఠాలు స్థాపించి ఆది శంకరులు తాము  స్వయంగా కాంచీపురంలో నివాసమున్నారు.

అతి చిన్నవయసులో, తమ 32వ సంవత్సరoలో కైలాస గమనం తరువాత శ్రీ ఆది శంకరాచార్యులవారు తమ శిష్యులకి కనపడలేదు. పరమశివ స్వరూపులైన శంకరులు పరమేశ్వరునిలో కలిసిపోయారు. సద్గురువుల ఉపదేశానుసారం తమ ఉన్నతికి ప్రయత్నించడం ప్రజల కర్తవ్యం.

శంకరస్య చరితా గానం / చంద్రశేఖర గుణానుకీర్తనం //

నీలకం తవ పాద సేవనం / సంభవంతు మమ జన్మజన్మని //     

–  పి. విశాలాక్షి    

శ్రీ రామానుజాచార్య

  • రచన: పి. విశాలాక్షి    

ఆధ్యాత్మిక ఆకాశoలో వెలిగే సూర్యులలో ముఖ్యులు శ్రీ ఆదిశంకరాచార్యులు, శ్రీ మధ్వాచార్యులు, శ్రీ రామానుజాచార్యులు; ఆదిశంకరులు అద్వైత భాస్కరులైతే, మధ్వాచార్యులు ద్వైత సిద్ధాంతకర్త, రామానుజాచార్యులు విశిష్టాద్వైత వేదాంత తత్త్వవేత్త.


శ్రీ రామానుజాచార్యులు సుమారు వేయి సంవత్సరాల క్రితం శ్రీ పేరుంబుదూర్ లో 11వ శతాబ్దం, 1017సంవత్సరంలో కేశవ సోమయాజి, కాంతిమతుల పుత్రుడిగా జన్మించారు. ఆయన గురువు శ్రీ యాదవ ప్రకాశుల వద్ద శిష్యుడిగా చేరి వేదాలు, ఉపనిషత్తులు,శాస్త్రాలు అభ్యసిoచారు. కొన్ని అర్ధ తాత్పర్యాలలో గురు శిష్యులకు భేదాభిప్రాయాలు రావడంతో శ్రీ రామానుజాచార్యులు తనంతట తానే అధ్యయనం చేయడం ప్రారంభించారు. ఆయన `ఆళ్వారుల’ సంప్రదాయం ప్రకారం నాధముని, యమునాచార్యుల బాటను  అనుసరించారు. వారు యాదవ ప్రకాశుల వద్దనుండి వెళ్ళిపోయిన తరువాత గురువు మహాపూర్ణులకు శిష్యులై సన్యాసం స్వీకరించారు. కాంచీపురం వరదరాజస్వామి దేవాలయంలో పూజారిగా ఉంటూ పరబ్రహ్మ తత్వం గురించి బోధిస్తూ ముక్తిమార్గం ప్రవచించేవారు.





 యమునాచార్యుల ద్వారా వైష్ణవ సంప్రదాయాలు వ్యాప్తిలోకి వచ్చినవి. వైష్ణవ భక్తులని `ఆళ్వారులు’ అని పిలుస్తారు, 12మంది  ముఖ్య ఆళ్వారులు- పొయగై ఆళ్వార్, పూదత్తాళ్వార్, పేయాళ్వార్, తిరుమత్తిశై ఆళ్వార్, కులశేఖరాళ్వార్, నమ్మాళ్వార్, మధురకవి ఆళ్వార్, పెరియాళ్వార్, తొండరిప్పడియాళ్వార్, తిరుప్పాణాళ్వార్, తిరుమంగై ఆళ్వార్, శ్రీ ఆండాళ్ దేవి.  వీరిలో బ్రాహ్మణేతరులు, ఒక స్త్రీ ఉండడం గమనార్హం.


 భగవద్గీతకు, బ్రహ్మసూత్రాలకు భాష్యాలను రచించారు. వారి గ్రంథాలలో అతి ప్రాచుర్యమైనవి `వేదాంత సంగ్రహం’ – వేదాలపై భాష్యం, భగవద్గీతా భాష్యం, బ్రహ్మసూత్రాలపై `శ్రీ భాష్యం’, `వేదాంతసారం’, `వేదాంత దీపిక’, `గద్య త్రయం’ అనబడే  శరణాగతి గద్యం, శ్రీరంగ గద్యం మరియు శ్రీ వైకుoఠ గద్యం.


 శంకరులు ఆత్మకు పరబ్రహ్మ తత్వానికి భేదoలేదని, ఆ తత్వo జీవకోటిలో భాసించడమే అద్వైతమని తెలిపారు. అయితే శ్రీ రామానుజాచార్యులు, `ద్వైతం’ తో జీవాత్మ పరమాత్మ వేరు అని కొంత ఏకీభవిస్తూనే, జీవాత్మలలో ఉన్న విశ్వజనీనత  కారణంగా, భక్తితో భగవంతుడిని సేవిస్తే, ప్రతి ఆత్మ పరమాత్మ అవగలదని `విశిష్టాద్వైత’ తత్వాన్ని విశదీకరిoచారు.

విష్ణుభక్తులందరూ వైష్ణవులేనని శ్రీ రామానుజులవారు ఉద్భోధించారు.  ఆసేతు హిమాచలం పర్యటించి, విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతాలతో పాటు కులభేదాలులేని వైష్ణవ వ్యాప్తికి కృషిచేసారు. శ్రీరంగనాథుని దేవాలయo పూజావిధానాలు సంస్కరించి కొన్ని ముఖ్య పద్ధతులు ప్రవేశపెట్టి, అన్ని కులాలవారికి దేవాలయ ప్రవేశం కల్పించారు. శ్రీరంగం, తిరుపతి, కాంచీపురం మరియు ఇతర వైష్ణవాలయాలలో వారు ప్రవేశపెట్టిన ఆచారాలు, పూజావిధానాలే నేటికీ కొనసాగుతున్నాయి. వారి శిష్యులైన శ్రీ కూరత్తాళ్వార్, శ్రీ అనంతాళ్వార్ మొదలగువారు విశిష్టాద్వైతాన్ని భారతదేశమంతా వ్యాప్తి చేసారు.

నేటి చెన్నైకి సమీపంలో ఉన్న శ్రీ రామానుజులవారి జన్మస్థలం శ్రీ పెరుoబుదూర్లో వారి ఆశ్రమం, దేవాలయం ఉన్నాయి.